วันอาทิตย์ที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2557

หุ่นสายหนานแถม สู่เวทีเทศกาลหุ่นโลก

          การแสดงหุ่น ถือเป็นศิลปวัฒนธรรม และการละเล่นแขนงหนึ่งที่เกือบทุกชาติในประเทศทั่วโลกที่มีการละเล่นหุ่นลักษณะชนิดแตกต่างกันไปตามความนิยม ประเพณีวัฒนธรรมของแต่ละชาติ ซึ่งมีวิธีการประกอบเครื่องกลไกให้ตัวหุ่นเคลื่อนไหวไปมา และมีการสันนิษฐานว่าการเล่นหุ่นชนิดต่างๆ ในซีกโลกตะวันตกและตะวันออกนั้น เกิดขึ้นในระยะเวลาใกล้เคียงกัน
              ซึ่งการเล่นหุ่น ถือเป็นจุดเริ่มแรกของศิลปวัฒนธรรมของสาขาอื่นๆ สันนิษฐานว่าการเล่นหุ่นเกิดขึ้นทางประเทศตะวันออก แล้วแพร่หลายสู่ประเทศทางตะวันตก จึงมีนิทานและตำนานเล่าสืบทอดกันมาว่า ประเทศจีน เป็นประเทศแรกๆ ที่มีการเล่นหุ่น แล้วจึงแพร่หลายไปสู่ประเทศต่างๆ ในแถบเอเชีย ต่อมาประเทศแถบยุโรปจึงได้รับการถ่ายทอดศิลปะการเล่นหุ่น
    เอกสารอ้างอิงของ "เอนก นาวิกมูล" นักประวัติศาสตร์ไทย หนังสือประมวลสารคดีหุ่นเมืองไทย บอกว่า ศิลปะหุ่นในประเทศไทย
มีกำเนิดมานานหลายร้อยปี ซึ่งอาจถือได้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมและประเพณีของชาวไทยมานับตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา และได้มีการพัฒนาเปลี่ยนแปลงมาตลอดจนถึงปัจจุบัน จากข้อมูลที่มีการคันคว้าและบันทึกโดย "อาจารย์อเนก" ได้มีการอ้างถึงประเภทของหุ่นไทยไว้ 5 ประเภท ได้แก่ หุ่นหลวง, หุ่นกระบอก, หุ่นวังหน้า, หุ่นละครเล็ก, หุ่นชักหรือหุ่นสาย
1.หุ่นหลวง เป็นหุ่นที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในบรรดาหุ่นของไทย มีกำเนิดมาตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนต้น ถือได้ว่า หุ่นหลวง เป็นมหรสพ
ยุคแรกๆ ของหุ่นไทย 2.หุ่นกระบอก ได้รับอิทธิพลมาจากหุ่นจีนแบบหนึ่งที่เรียกว่า หุ่นไหหลำ โดยครูเหน่งได้ดัดแปลงการแสดงของจีนมาประยุกต์สร้างสรรค์ และใช้หุ่นออกแสดงเพื่อสร้างความบันเทิงแก่ผู้คนทั่วไป 3.หุ่นเล็กหรือหุ่นวังหน้า ถือได้ว่าเป็นงานวิจิตรศิลป์โดยแท้ เพราะได้รวมศิลปะศาสตร์แขนงต่างๆ คือ จิตรกรรม ประติมากรรม กลศาสตร์ นาฏศิลป์ ดุริยางคศิลป์และวรรณศิลป์เข้าไว้ด้วยกันอย่างปราณีตลงตัว ปัจจุบันหุ่นจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ 4.หุ่นละครเล็ก ซึ่งลักษณะท่าทางของหุ่นจะคล้ายคลึงกับมนุษย์
และ 5.หุ่นชักหรือหุ่นสาย เป็นหุ่นพื้นบ้าน ด้วยความซับซ้อนของเส้นสาย และการชักเชิดที่ยุ่งยาก จึงทำให้หุ่นไม่เป็นที่นิยม จนกระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 9 หุ่นสายเริ่มมีการแสดงและมีคณะหุ่นสายเกิดขึ้นอีกมากมายหลายคณะ
นอกจากนี้ ประเทศไทยยังมีหนังตะลุง, หนังใหญ่ ซึ่งการจัดประเภทของหุ่นตามแบบสากลนั้น ถือว่าเป็นประเภทหุ่นเงา คือ หนังตะลุง เป็นมหรสพพื้นเมืองที่สำคัญอย่างหนึ่งทางภาคใต้ของไทย ซึ่งเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวาง เพราะการแสดงหนังตะลุง เป็นส่วนหนึ่งของ
ภูมิทัศน์ทางสังคมและวัฒนธรรมของคนในภาคใต้ ส่วนหนังใหญ่เป็นรูปแบบศิลปะการแสดงที่เก่าแก่ดั้งเดิมของไทย หุ่นหนังเป็นตัวบอกเล่าเรื่องราวของตัวละครในเรื่อง ซึ่งจะมีนักเชิดคอยเคลื่อนไหวหรือเต้นรำในขณะที่เรื่องราวดำเนินผ่านการบรรยายและบทสนทนาคำบรรยาย นักเชิด จะเป็นผู้มีบทบาทที่สร้างสีสันและชีวิตให้กับหุ่น ซึ่งตัวหุ่นจะทำมาจากหนังวัวตัดและเจาะรู เพื่อให้มีแสงผ่านส่งออกความงดงามผ่านการออกแบบที่ซับซ้อน และมีไม้สำหรับให้ผู้เชิดได้ถือเพื่อยกขึ้นทำการแสดง ซึ่งหนังใหญ่มีรูปแบบที่ผสมกลมกลืน
ศิลปะหลายแขนง คือ งานฝีมือ วรรณกรรม เต้นรำ สำนวนและบทเพลง
ผมหยิบยกเรื่องราวของการแสดงหุ่นต่างๆ มาเขียนถึง เพราะมีโอกาสมา "ตะลอนตามอำเภอใจ" ในพิธีเปิดงานเทศกาลหุ่นโลกกรุงเทพฯ 2014 "Harmony World Puppet Carnival in Bangkok, Thailand 2014" ซึ่งประเทศไทยเป็นเจ้าภาพจัดขึ้นระหว่างวันที่ 1-10 พ.ย.57 รอบเกาะรัตนโกสินทร์ ท้องสนามหลวง, โรงละครแห่งชาติ โรงเล็กและโรงใหญ่, โรงละครวังหน้า สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์, พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

พระนคร, หอศิลป์ร่วมสมัย
ราชดำเนิน, พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป ถนนเจ้าฟ้า, พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ หอศิลป พระนคร, ลานพลับพลามหาเจษฎาบดินทร์, โรงมหรสพหลวง ศาลาเฉลิมกรุง, ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร และศูนย์การค้าสยามพารากอน โดยมีคณะหุ่นนานาชาติเข้าร่วมงานจำนวนมากที่สุดเท่าที่เคยจัดมาถึง 165 คณะ จาก 80 ประเทศทั่วโลก ร่วมกับหุ่นไทยอีก 50 คณะ ร่วมฟังสัมมนาและอบรมเชิงปฏิบัติการการแสดงที่เป็นภาพยนตร์และวิดีโอเกี่ยวกับหุ่นอีกกว่า 22 เรื่อง จัดฉายตลอดเทศกาลอีกด้วย ส่วน
บรรยากาศพิธีเปิดงานเทศกาลหุ่นโลกฯ ช่วงเย็นวันที่ 1 พ.ย.57 ที่ผ่านมานั้น มีขบวนพาเหรดของคณะหุ่นจากประเทศต่างๆ และยุวทูตจากเครือข่ายหุ่นเยาวชนร่วมเดินจากหอศิลป์ร่วมสมัย ถนนราชดำเนิน มายังพิธีเปิดงานอย่างยิ่งใหญ่ที่ท้องสนามหลวง
"วีระ โรจน์พจนรัตน์" รมว.วัฒนธรรม บอกว่า เพื่อเป็นการสร้างความสุขให้กับประชาชน รวมทั้งเป็นการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมด้านการแสดงหุ่นในรูปแบบต่างๆ ของไทยแล้ว ยังเป็นการสร้างคุณค่าทางวัฒนธรรม ไม่ว่าจะเป็นประเทศจาก

อาเซียน ยุโรป แอฟริกา อเมริกา และเอเชีย โดยมีคณะนักแสดงหุ่นจากประเทศต่างๆ ซึ่งเป็นศิลปะการแสดงหุ่นที่สะท้อนวัฒนธรรมของแต่ประเทศมาเผยแพร่ แลกเปลี่ยนวัฒนธรรมต่อกัน ซึ่งจะเป็นการสร้างสัมพันธไมตรีที่ดีและเป็นการสร้างความสุขให้กับประชาชน ถือเป็นสิ่งที่ประชาชนน่าภาคภูมิใจ และเป็นโอกาสดีที่จะได้ชมการแสดงหุ่นที่เราไม่เคยเห็นในซีกโลกต่างๆ และการจัดงานครั้งนี้ก็เป็นการผนึกกำลังทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐและเอกชน
   "รมว.วัฒนธรรม" บอกอีกว่า กระทรวงวัฒนธรรมจึงขอเชิญชวนประชาชนชาวไทยและชาวต่างชาติเข้าร่วมงานเทศกาลหุ่นโลก ซึ่งมีกิจกรรมมากมาย นอกจากการแสดงหุ่นนานาชาติที่มีชื่อเสียงของแต่ละประเทศแล้ว ภายในงานยังมีการจัดนิทรรศการหุ่น การอบรมหุ่น ภาพยนตร์หุ่น การแสดงหุ่นเยาวชน ฯลฯ ส่วนประชาชนที่สนใจสามารถดูตารางการจัดแสดงและสำรองที่นั่ง โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ที่ http://www.harmonyworldpuppet.com/หรือสอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมที่สายด่วนวัฒนธรรม 1765
"ธีระศาสตร์ เจริญสุข" หรือที่รู้จักกันใน








นาม "สล่าหนานแถม" วัย 63 ปี ปราชญ์ท้องถิ่นหุ่นสาย และเจ้าของคณะหุ่นสายหนานแถม จาก ต.แม่ต๋ำ อ.เมือง จ.พะเยา ที่นำหุ่นสายหนานแถมมาร่วมแสดงในเทศกาลหุ่นโลกกรุงเทพฯ 2014 ซึ่งเป็นหุ่นสายหนึ่งเดียวของ จ.พะเยา และของภาคเหนือ บอกว่า รู้สึกภูมิใจและตื่นเต้น เพราะไม่คาดคิดว่าคณะหุ่นสายเล็กๆ พื้นบ้านจะมีโอกาสถูกเชิญให้มาร่วมงานระดับเวทีโลก
            โดยความเป็นมาของ "หุ่นสายหนานแถม" เริ่มจากตนเองอ่านหนังสือการ์ตูนเรื่องห้องหุ่น ก็เกิดการฝังใจตั้งแต่สมัยเด็กๆ ช่วงเรียนชั้นประถมศึกษา ป.3-ป.4 และมาเริ่มทำหุ่นจริงจังในปี 2554 ลองผิดลองถูกมาเกือบปี จนกระทั่งต้องมาศึกษาหุ่นจากต่างประเทศ ว่าวิธีเคลื่อนไหวหุ่นทำอย่างไร จากนั้นก็นำมาพลิกแพลงประดิษฐ์หุ่นสายของตัวเอง นำไม้มาแกะสลัก ประกอบรูปร่างให้เป็นตัวคนตามที่ต้องการ โดยใช้ไม้เป็นสลักเชื่อมต่อ จากนั้นก็ใช้เชือกเส้นเล็กๆ ร้อย เวลาชักหรือเชิดหุ่นให้มีความพลิ้วไหวเป็นธรรมชาติ ถ่ายทอดอากัปกิริยาได้เหมือนคน เวลาชมการแสดงแล้วมีความสุข
นอกจากนี้ หากเคยมาเดินเที่ยวถนนคนเดิน หรืองานสำคัญๆ ของจังหวัดพะเยา คงพอจำกันได้กับภาพที่เห็น "สล่าหนานแถม" กำลังเชิดหุ่นสายสร้างรอยยิ้ม สร้างเสียงหัวเราะให้กับผู้คนที่เดินผ่านไปผ่านมา และหลายๆ คนอาจต้องหยุดดูการแสดงจนกว่าจะจบ นอกจาก "สล่าหนานแถม" จะเป็นผู้ที่มีความคิดสร้างสรรค์สร้างหุ่นสายแล้ว ท่านยังเป็นจิตรกร ประติมากร หรืออาจจะเรียกท่านว่าเป็นศิลปินก็ได้ เพราะท่านเคยฝากฝีมือการสร้างสรรค์ไว้ในวัดหลายแห่งของจังหวัดพะเยา
ช่วงสุดท้ายของ "ตะลอนตามอำเภอใจ" ปัจจุบันประเทศไทยมีการเกิดขึ้นของหุ่นอีกหลายคณะ ทั้งประเภทหุ่นพื้นบ้าน หุ่นร่วมสมัย ซึ่งในการจัดเทศกาลหุ่นโลก กรุงเทพฯ 2014 ครั้งนี้ คณะหุ่นต่างๆ เหล่านี้จะมาร่วมแสดง พร้อมทั้งได้มีการจัดทำสารคดี และนิทรรศการ เพื่อบอกเล่าถึงประวัติและความเป็นมาของคณะหุ่นที่มีอยู่ในประเทศไทย ซึ่งจะมีการจัดแสดงภายในงานดังกล่าว รวมทั้งยังเป็นแหล่งข้อมูลให้กับผู้สนใจทั่วไป ซึ่งจะจัดแสดง ณ พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติอีกด้วย...!!!
นวย เมืองธน
*****************************************************

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น